Sa bidda de Ussaramanna de una bella pariga de annus s’est pigau s’impignu de proteggi e valorizzai is matas de obia secularis.
Giai in su 1828, cumenti est arregistrau me in su Catastu de cuss’annu, in su sartu de Ussaramanna ddu i fiant 1.165 matas de obias e 150 annestus: 619 matas e 150 annestus fiant de propriedadi de genti de Ussaramanna; 546 fiant de propriedadi de genti de foras de bidda (s’erenzia de Don Luisiu Diana de Is Pratzas; is Diana de Forru, Arramundu Managu de Siddi; s’erenzia de Efis Cabras de Turri...). Asuba is centucincuanta famiglias soramannesas de su tempus, scetti sessantunu tenìant matas de obia de propriedadi. E de custas famiglias scetti binti ndi tenìant prus de dexi matas donniuna.
In medas biddas, e puru in Ussaramanna, me is annus passaus c’est istettiu pagu arrispettu po su patrimoniu ambientali: medas matas antigas funt istettias segadas po fai linna o, peus, funt istettias bogadas de fundu ‘e arranixi po ddas bendi a calincunu arriccu po ddas poni in calincuna villetta, cumenti oi in dì’ s’accustumat a fai.
Est po custu puru chi in su 2005 s’Amministrazioni Comunali at dezidiu de si donai de fai po proteggi sa natura pighendi provvedimentus fortis e, nareus puru, impopolaris, cumenti a sa proibitzioni cumpreta de ndi bogai is matas chi tèngiant prus de cent’annus.
Gratzias a unu finanziamentu de sa Provincia de su Campidanu de Mesu, su Cumunu at pòtziu fai su censimentu de is matas de obia plurisecolaris chi s’agàttant in su sartu de Ussaramanna, cun d una cartografia puru in formàu digitali e sa fotografia de tottus is matas censidas: prus de 1.000.
Custa valorizzazioni de is obias secularis at bogau puru cosa ‘e fai po allebiai assumancu unu pagu sa grandu fami de traballu chi c’est in custus tempus: de maiu de su 2007 s’est incarrerau unu cantieri chi at pulliu tottu is mattas censidas, e custu cantieri est ancora abertu.
In su mesi de cabudanni de su 2007 una pariga de professoris de su CNR de Perugia funt benìus in Ussaramanna po prelevai arrogeddeddus de dexi matas de obia secolaris po ddus analizzai cun su ‘Carbonio 14’.
Su dexottu de gennargiu de occannu, in Ussaramanna c’est istettiu su primu cunvegnu asuba su ‘Recupero e valorizzazione degli ulivi secolari’.
In custus annus Usaramanna est intrada a fai parti de su circuitu ‘Città dell’Olio’.
De candu is pisanus in su milleduxentus o forzis is bizantinus in su sescentus dd’ant portada in sa terra nostra a oi, s’obia s’at donau ollu bellu po pappai e bellu bidri me in su sartu.
Spereus ancora po medas cent’annus!